Horologium Florae · κατά τον Κάρολο Λινναίο, 1751

Το ανθικό ρολόι

Ένα ρολόι χωρίς γρανάζια: είδη διαλεγμένα επειδή ανοίγουν και κλείνουν σε ώρες που θα μπορούσες να ρυθμίσεις τη μέρα σου. Να τι πρότεινε ο Λινναίος, γιατί δουλεύει μόνο μισά, και κάθε φυτό που ονομάζεται στο καντράν του Horae.

Τι πρότεινε ο Λινναίος

Ο Κάρολος Λινναίος εξέθεσε το Horologium Florae στην Philosophia Botanica (1751) και φύτεψε μια εκδοχή του στον βοτανικό κήπο της Ουψάλα. Δεν είναι καντράν με ζωγραφισμένα λουλούδια. Είναι ένα παρτέρι ζωντανών φυτών, διαλεγμένων και τοποθετημένων ώστε ο περαστικός να μπορεί να πει την ώρα από το ποια είδη είχαν ανοίξει και ποια είχαν ήδη κλείσει για εκείνη τη μέρα.

Η ιδέα στηρίζεται σε μια παρατήρηση που μπορεί να επαναλάβει ο καθένας. Πολλά άνθη δεν ανοίγουν στην τύχη: το τραγοπώγων κλείνει γύρω στο μεσημέρι τόσο αξιόπιστα ώστε οι Άγγλοι το ονόμασαν «Jack-go-to-bed-at-noon», και το νυχτολούλουδο πήρε το αγγλικό του όνομα από την ώρα που ξυπνά. Η συνεισφορά του Λινναίου ήταν να το αντιμετωπίσει ως δεδομένο: να καταγράψει τις ώρες, να ταξινομήσει τα είδη και να τα απλώσει με τη σειρά γύρω από ένα παρτέρι.

Γιατί κάποια άνθη κρατούν την ώρα

Ο Λινναίος χώρισε την ανθοφορία σε τρεις τάξεις. Τα Meteorici απαντούν στον καιρό και ανοίγουν περισσότερο σε καθαρή μέρα. Τα Tropici ακολουθούν τη διάρκεια του φωτός, οπότε η ώρα τους γλιστρά μέσα στην εποχή. Μόνο η τρίτη τάξη, τα Aequinoctales, ανοίγει και κλείνει σε σταθερή ώρα ανεξάρτητα από καιρό ή εποχή — και μόνο με αυτά μπορεί κανείς τίμια να διαβάσει την ώρα.

Γι’ αυτό επίσης το ανθικό ρολόι δεν δούλεψε ποτέ στ’ αλήθεια. Οι ώρες καταγράφηκαν στην Ουψάλα, στις εξήντα μοίρες βόρειου πλάτους· μεταφέρτε την ίδια φύτευση νοτιότερα και το πρόγραμμα γλιστρά. Προσθέστε τον καιρό, το υψόμετρο, το γύρισμα των εποχών και τα κέφια των ίδιων των φυτών: ένα παρτέρι που σε έναν κήπο πέφτει μέσα στη μισή ώρα, στον διπλανό πέφτει έξω. Επιβιώνει ως ένα από τα ωραιότερα πράγματα που απέτυχαν ποτέ ως όργανο.

Τα είκοσι τέσσερα είδη του καντράν

Το ανθικό καντράν του Horae χωρίζει τη μέρα σε δώδεκα τομείς, και κάθε τομέας φέρει δύο φυτά, χαραγμένα στα λατινικά γύρω από την περιφέρεια, στο ύφος των χαρακτικών ανθικών ρολογιών που ακολούθησαν τον Λινναίο. Η βοτανική έχει αναθεωρηθεί από τον δέκατο όγδοο αιώνα: όπου ένα όνομα άλλαξε, το σήμερα αποδεκτό δίνεται δίπλα.

Τρία ονόματα επαναλαμβάνονται στην περιφέρεια — Calendula arvensis, Anagallis arvensis και Nymphaea alba. Αυτό είναι πιστότητα στις παλιές πλάκες και όχι παράλειψη: σε καντράν δώδεκα ωρών το ίδιο φυτό μπορεί να σημειωθεί δύο φορές, μία για την ώρα που ανοίγει και μία για την ώρα που κλείνει.

Πώς το σχεδιάζει το Horae

Το παραπάνω καντράν δεν είναι εικόνα. Είναι ο ίδιος ο κώδικας σχεδίασης της εφαρμογής που τρέχει στον περιηγητή σας και δείχνει τη δική σας ώρα: τέσσερις ομόκεντροι δακτύλιοι, είκοσι τέσσερα λατινικά ονόματα στοιχειοθετημένα γράμμα γράμμα κατά μήκος των τόξων τους, δώδεκα ψηφία ωρών, ένα γερμανικό ρητό εγκάρσια στον μεσαίο δακτύλιο στο ύφος των χαρακτικών ανθικών ρολογιών της δεκαετίας του 1780, ένα ηλιοτρόπιο στο κέντρο και λεπταίνοντες δείκτες-κλαδιά στην αληθινή ώρα. Δίπλα στέκεται η πλάκα της ώρας στην οποία βρίσκεστε.